Petrodolar sistemi yani uluslararası petrol ticaretinin büyük kısmının Amerikan dolarıyla fiyatlanıp ödenmesi üzerine kurulu küresel finansal düzen, ABD-İran savaşı ortamında giderek daha fazla tehdit altında kalıyor.
Bu sistemde, petrol ithal eden ülkeler ödemelerini yapmak için ABD doları bulundurmak zorunda kalıyor. Bu durum, dünyanın dört bir yanında dolara sürekli bir talep doğuruyor ve Amerikan dolarının ‘rezerv para’ konumunu güçlendiriyor.
Petrodolar Sistemi Baskı Altında: Körfez’deki Krizler Dengeleri Zorluyor!
The Wall Street Journal’ın haberine göre Birleşik Arap Emirlikleri yetkilileri, İran gerilimi ve artan riskler karşısında Amerika Birleşik Devletleri ile olası bir finansal güvenlik ağı üzerinde görüşmelere başladı.
Yetkililer yaptığı açıklamada, Merkez Bankası Başkanı Khaled Mohamed Balama’nın, Hazine Bakanı Scott Bessent ve Fed yetkilileriyle Washington’da yaptığı görüşmelerde döviz takası imkanı ihtimalini gündeme getirdiğini belirtti.
Görüşmeler, Emirlik enerji altyapısının sekteye uğradığı ve Hürmüz Boğazı’ndan petrol ihracatının zorlaştığı bir dönemde gerçekleşiyor. Bu da ülkeye giren dolar akışını kısıtlıyor.
Her ne kadar BAE henüz resmi bir talepte bulunmasa da yetkililer görüşmeleri tedbir amaçlı olarak tanımlıyor. Ancak Amerikalı yetkililer, ABD’nin İran’a karşı askeri müdahalesinin ‘ülkelerini yıkıcı bir çatışmaya sürüklediğini ve etkilerinin halen sürebileceğini’ de dile getiriyor.
Bazı yetkililer, ‘BAE’li yetkililer, ABD’li muhataplarına “Eğer ülkede dolar sıkıntısı yaşanırsa petrol satışları ve diğer işlemlerde Çin yuan’ı veya başka ülke para birimlerini kullanmak zorunda kalabiliriz” dedi’ bilgilerinin de paylaşıldığını belirtti. Bu senaryoda, küresel işlemlerde hakim konumda olan ABD dolarına karşı açık bir tehdit ortaya çıkıyor çünkü doların üstünlüğünün önemli bir bölümü petrol ticaretinde neredeyse tek para birimi olarak kullanılmasından kaynaklanıyor’ diye haber verdi WSJ.
YouTube kanalımıza abone olarak liderler ve gazetecilerden uzman yorumları kaçırmayın
Öte yandan alternatif ödeme yöntemleri de çoktan devreye girmiş durumda. Nisan başında gelen haberlere göre, İran Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilerden geçiş ücretini yuan ile tahsil etmeye başladı.
Al Jazeera’nın Lloyd’s List’e dayandırdığı haberinde, ‘Kaç geminin ücret ödemesini yuan ile yaptığı kesin olarak belli olmasa da 25 Mart itibarıyla en az iki tanesinin bu şekilde ödeme yaptığı biliniyor’ ifadelerine yer verildi.
Tahran yönetimi bu adımları dijital varlıklara da yaymayı planladığını duyurdu. Hedefin; geleneksel finansal kanalları aşmak amacıyla tanker geçiş ücretlerinin Bitcoin üzerinden alınmasını kapsadığı açıklandı.
Tüm bu gelişmeler petrodolar sisteminin karşı karşıya olduğu yapısal tehdidin giderek büyüdüğünü gösteriyor. Fakat sistem üzerindeki baskı yeni savaşla başlamış değil.
Deutsche Bank, ABD’nin yağ ihracatı üzerine Rusya ve İran’a uyguladığı yaptırımların zaten paralel ticaret ağları oluşturduğunu ve bu ağlarda dolar dışı para birimlerinin (özellikle Çin yuan’ının) kullanımının hızla arttığını belirtiyor.
Yuan’ın Yükselişi: Dolar’ın Hakimiyeti Sarsılacak mı?
Daha önce birçok uzman doların hakimiyeti konusunda uyarılarda bulunmuştu. Bridgewater’ın kurucusu Ray Dalio da Hürmüz’ün güvenliğinin sağlanamamasının doların rezerv para statüsünü ciddi biçimde riske atabileceğini vurgulamıştı.
Benzer bir şekilde Balaji Srinivasan, İran’ın zaferinin petrodolar sistemi başta olmak üzere birçok jeopolitik ve finans çağına hızla son verebileceğini savundu.
Bu arada Harvard’lı ekonomist Kenneth Rogoff, yatırımcıların ABD dolarından uzaklaşmak için artan talebine işaret ederek, Çin yuan’ının beş yıl içinde küresel rezerv para olabileceğini öngörüyor.
En güncel haberler için bizi X’te takip edin
Tüm bu uzun vadeli kaygılara rağmen, kısa vadede piyasa dinamikleri Amerikan dolarını belli ölçüde güçlendirmeye devam ediyor. Özellikle 7-15 Nisan arasında ABD-İran ateşkesinin duyurulmasının ardından dolar endeksi neredeyse %2 geriledi.
Ancak savaşın tekrar belirsizlik kazanmasıyla petrol fiyatı yeniden yükseldi ve petrodolar etkisi piyasada tekrar gündeme geldi.
Şu anda jeopolitik gerilimler petrodolar’ın önemini ayakta tutuyor. Ancak suyun altında devam eden yapısal değişiklikler sistemin kalıcılığı ve güvenirliği konusunda yeni soru işaretleri doğuruyor.
