Kripto Para Kimler İçin Tasarlandı? Uzmanlara Göre Cevap İnsanlar Değil

Dragonfly yönetici ortağı Haseeb Qureshi’ye göre kriptoda yaşanan sürekli sürtüşmenin temelinde daha derin bir uyumsuzluk yatıyor: Kripto para mimarisi, insanlardan çok yapay zeka (AI) agent’larına daha uygun görünüyor.

Ona göre, kripto paranın sıkça konuşulan başarısızlık nedenleri aslında tasarım hatası değil; insanların hiçbir zaman kriptonun ana kullanıcı kitlesi olmaması gerektiğinin sinyalleri.

İnsan-Kripto Para Uyum Sorunu

X’te paylaştığı detaylı gönderide Qureshi, insan karar alma süreciyle blockchain’in deterministik mimarisi arasında temelden farklılıklar olduğunu ileri sürdü. Sektörün ilk vizyonunda akıllı kontrat’ların yasal anlaşmalar ve mahkemelerin yerini alacağı, mülkiyet haklarının doğrudan zincir üstünde (on-chain) güvence altına alınacağı bir dünya hayal edilmişti.

Ancak bu dönüşüm gerçekleşemedi. Dragonfly gibi kripto odaklı şirketler bile hâlâ geleneksel yasal kontrat’lara güveniyor.

Yatırım yapmak için bir girişimle anlaşma imzalarken biz bir akıllı kontrat ile değil, yasal kontrat ile ilerliyoruz. Girişim de aynı yolu seçiyor. Hiçbirimiz yasal bir teminat olmadan sürece kendimizi rahat hissetmiyoruz… Hatta zincir üstünde bir hak ediş programı (vesting) kontrat’ı olduğu durumlarda dahi, genellikle yine yasal bir kontrat oluyor dedi.

Qureshi’ye göre sorun teknik arızada değil, sosyal uyumsuzlukta yatıyor. Blockchain sistemleri tasarlandığı gibi çalışıyor fakat insan davranışları ve hatalar dikkate alınarak inşa edilmemiş durumda. Ayrıca bu durumu geleneksel bankacılıkla da kıyasladı: Yüzyıllar boyunca insanların hata yapma ihtimali ve suiistimal düşünülerek evrilen bir sistem…

Banka, ne kadar sorunlu olsa da, insanlar için tasarlanmıştı diye ekledi. Bankacılık sistemi, insana özgü zaaflar ve hata biçimleri dikkate alınarak, yüzlerce yıl boyunca şekillendirildi. Bankacılık, insana uyumlu. Kripto öyle değil dedi.

Ayrıca uzun kriptografik adreslerin, körü körüne imza atmanın, değiştirilemez işlemlerin ve otomatik uygulamaların, insanların parayla ilgili sezgileriyle örtüşmediğini de vurguladı.

Bu yüzden 2026 yılında bile, bir işlemi körü körüne imzalamak, eski onaylara sahip olmak ya da yanlışlıkla bir ‘drainer’ı açmak hâlâ tedirgin edici. Kontrat’ı kontrol etmemiz, alan adını iki kez kontrol etmemiz, adres sahteciliğine karşı tarama yapmamız gerektiğini biliyoruz. Bunların hepsini, her seferinde yapmamız gerektiğini de biliyoruz. Fakat yapmıyoruz. Çünkü insanız. Ve işte asıl gösterge burada; kripto para, biz insanlar için hep biraz şekilsiz kaldı dedi.

AI Agent’lar: Kripto Paranın Gerçek Doğal Oyuncuları mı?

Qureshi, AI agent’larının kripto’nun mimarisine çok daha doğal bir şekilde uyum sağlayabileceğini öne sürdü. Çünkü AI agent’lar asla yorulmuyor, doğrulama adımlarını atlamıyor.

Kontrat mantığını analiz edebiliyor, uç senaryoları simüle edebiliyor ve elbette işlemleri hiç tereddüt etmeden gerçekleştirebiliyorlar. İnsanlar yasal sistemlere daha çok ağırlık verse de AI agent’lar kodun determinist yapısına daha sıcak bakabilir. Ona göre,

Bu anlamda kripto para, kendi içinde kapalı, tamamen okunabilir ve para üzerindeki mülkiyet hakları açısından tamamen deterministik bir sistem. Bir AI agent’ın finansal bir ekosistemde isteyeceği her şey burada var. Bizim insanlar olarak katı ve problemli gördüğümüz kurallar, AI agent’ları için iyi yazılmış bir teknik dokümana dönüşüyor…Hukuki açıdan da geleneksel para sistemimiz insanlar için inşa edildi, yapay zeka için değil dedi.

Qureshi, gelecekte kripto arayüzlerinin “tamamen yapay zekanın yönettiği otonom bir cüzdan” olacağını tahmin etti. Bu modelde, finansal işlemler AI agent’lar tarafından kullanıcılar adına yürütülecek.

Ayrıca otonom agent’ların birbirleriyle doğrudan işlem yapabileceğini, kripto’nun sürekli açık ve izinsiz altyapısının makineden makineye (machine-to-machine) işleyen ekonominin temeli olabileceğini ileri sürdü.

Bence şu: Kriptonun insanlara hep hatalı gelen ‘başarısızlık biçimleri’ aslında hiçbir zaman hata değildi. Bunlar, insan kullanıcıların yanlış taraf olduğunu gösteren işaretlerdi. 10 yıl sonra, insanları bizzat kripto ile uğraştırdığımız günlere hayretle bakacağız diye vurguladı.

Ancak böyle bir dönüşümün bir gecede gerçekleşmeyeceğinin de altını çizdi. Çünkü teknolojik sistemlerin kitlesel benimsenmesi için çoğu zaman tamamlayıcı yeniliklerin olgunlaşması gerekir.

GPS’in akıllı telefonu beklemesi gerekti. TCP/IP’nin tarayıcıyı beklemesi gerekti dedi Qureshi. Kripto için de belki bu yan ürün AI agent’larıdır dedi.

Kısa süre önce Bankless kurucusu Ryan Adams da kripto paralarda benimsenmenin zayıf kullanıcı deneyimi nedeniyle yavaşladığını savunmuştu. Ancak, insana “kötü arayüz” gibi gelen şeylerin, AI agent’ları için tam tersi, ideal bir deneyim olabileceğini ifade etti.

Adams, milyarlarca AI agent’ının kripto para piyasasını bir gün 10 trilyon dolar seviyesinin ötesine taşıyacağını öngördü.

Bir–iki yıl içinde milyarlarca agent olacak, çoğu cüzdana sahip olacak (ertesi yıl bu sayı trilyonlara ulaşacak). “AiFi anlatısı”, 2019’da DeFi’ın yeraltı hareketi gibi daha yeni taban buluyor. Kuru odun birikiyor, ancak bir noktada tutuşacak. Şu an kimse dikkat etmiyor, çünkü fiyat düşük… ama inanıyorum ki AI agent’lar trilyonlarca kripto cüzdanına ulaşacak. AiFi, DeFi’ın yeni sınırı dedi paylaşımında.

Makine-odaklı kripto yaklaşımı güçlü olsa da, halen ciddi sınırlar var. AI agent’ları işlemleri kendi başına yürütse de, nihai sorumluluk yine insanlara veya kurumlara ait olacağı için yasal sistemlerin önemi sürecek.

Deterministik akıllı kontrat’lar belirsizliği azaltsa da, açıkların, yönetim hatalarının veya sistemsel risklerin tamamen ortadan kalkmasını sağlamıyor. Son olarak, eğer AI birincil arayüz haline gelirse kriptonun, alternatif finansal düzen olmaktan çıkarak, arka planda çalışan bir altyapı rolüne evrilebileceğini de hatırlatmak gerekir.