İran ve Amerika Birleşik Devletleri, iki haftalık bir ateşkes konusunda anlaşıyor ve Orta Doğu’da son yılların en riskli askeri krizlerinden birinin tansiyonu şimdilik düşüyor. Pakistan Başbakanı arabulucu olarak devreye giriyor ve iki tarafa da geri çekilmeleri için doğrudan çağrıda bulunuyor.
Bu kırılgan ateşkes, temel tartışmaların neredeyse hiçbirini çözmüyor ve bölgede çatışma haberleri gelmeye devam ediyor.
İran-ABD İki Haftalık Ateşkesinde Bilmeniz Gerekenler Neler?
S: Trump, İran’a yönelik bombardımanı neden durdurmaya razı oldu?
C: Trump, yaptığı açıklamada Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Ordu Komutanı Asim Munir ile yaptığı görüşmelerin kararında etkili olduğunu belirtiyor. Şerif, kamuoyuna Trump’ın süresini iki hafta daha uzatmasını ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nı açmasını istediğini duyurdu. Trump ise ABD ordusunun hedeflerine şimdiden ulaştığını hatta bu hedeflerin de ötesine geçtiğini söyledi.
S: İran, ateşkes şartlarını gerçekten kabul etti mi?
C: İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi, ateşkesi kabul ettiklerini doğruluyor ancak ciddi bir uyarı da ekliyor. Konseyin açıklamasında, ‘Ellerimiz hâlâ tetikte’ ifadesi kullanılıyor. İran, ateşkesin savaşın sonu anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor.
S: Hürmüz Boğazı’nda neler oluyor?
C: İran Dışişleri Bakanı, önümüzdeki iki hafta boyunca boğazdan gemilerin askeri koordinasyon altında geçişinin mümkün olabileceğini duyurdu. Ancak İran, daha önce olmayan ‘teknik sınırlamalar’ koşulunu da ekliyor. Normal şartlarda Hürmüz Boğazı’ndan dünyanın petrol arzının yaklaşık beşte biri geçiyor.
S: İran’ın on maddelik barış teklifi ne içeriyor?
C: İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi, hazırladığı 10 maddelik teklifin tamamını yarı resmi Mehr Haber Ajansı aracılığıyla paylaşıyor. Talepler sadece bir ateşkes değil, ABD-İran ilişkilerinin köklü biçimde yeniden yapılandırılması anlamına geliyor. On madde şu şekilde sıralanıyor:
- ABD’nin, İran’a karşı bundan sonraki tüm saldırı eylemlerinden kaçınacağına dair taahhütte bulunması
- İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki denetimini sürdürmesi
- ABD’nin, İran’ın nükleer zenginleştirme hakkını kabul etmesi
- ABD’nin İran’a uyguladığı tüm birincil yaptırımların kaldırılması
- ABD’nin üçüncü tarafları da etkileyen tüm ikincil yaptırımlarını sona erdirmesi
- Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin, İran’a yönelik tüm kararlarını sona erdirmesi
- Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Yönetim Kurulu’nun kararlarının iptal edilmesi
- ABD’nin, savaş kaynaklı zararlara karşı İran’a tazminat ödemesi
- ABD’nin, bölgedeki tüm muharip güçlerini tamamen çekmesi
- Tüm cephelerde, Lübnan da dahil, çatışmaların sonlandırılması
Beyaz Saray, Trump’ın bu plana ‘uygulanabilir’ demekle ne kastettiği konusunda henüz bir açıklama yapmıyor.
S: Ateşkes sahada gerçekten uygulanıyor mu?
C: Ateşkesin ilanından hemen sonra İsrail ve BAE’de füze alarmları çalıyor. İran Devrim Muhafızları komutanları, savaş boyunca özerk hareket ediyor; bu nedenle ateşkese tam uyulacağının bir garantisi yok. Bölgede daha önce de ateşkese rağmen son dakika saldırılarına tanık olundu.
S: Finansal piyasalar bu ateşkese nasıl tepki verdi?
C: Trump’ın açıklamasının ardından ABD ham petrol vadeli işlemleri %18 düşerek varil başına yaklaşık 92,60 dolara geriliyor. S&P 500 vadeli işlemleri ise gerilimin azalmasını olumlu karşılayan yatırımcılarla birlikte %2,4 yükseliyor. Buna rağmen petrol fiyatları savaş öncesine kıyasla halen 70 dolar seviyesinin oldukça üzerinde kalıyor.
S: Sırada ne var, hangi başlıklar hâlâ çözümsüz?
C: ABD’li ve İranlı müzakereciler cuma gününden itibaren İslamabad’da bir araya geliyor. İran’ın ABD’nin bölgeden tamamen çekilmesi talebi, Körfez Arap ülkeleri açısından halen en tartışmalı konu. Ayrıca Devrim Muhafızları’nın ateşkese sadık kalıp kalmayacağı ve İran’ın şartlarının Washington tarafından kabul edilip edilmeyeceği tam anlamıyla belirsizliğini koruyor.
