Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), en büyük kripto platformlarının artık banka ve prime broker’lar gibi hareket ettiğini söylüyor. Mevduata benzer fonlar topluyorlar ancak aynı ihtiyati kurallara tabi değiller ve bu nedenle kripto gölge bankacılığı riski ortaya çıkıyor.
Finansal İstikrar Enstitüsü’nün (FSI) yeni raporu, en büyük kripto hizmet sağlayıcılarını ‘çok işlevli kripto varlık aracıları’ olarak nitelendiriyor. Yazarlar, bu şirketlerin, regüle bankalarda olduğu gibi sermaye, likidite, yönetişim ve stres testi kurallarına tabi olması gerektiğini savunuyor.
Kripto’da Gölge Bankacılığı Tehlikesi
38 sayfalık raporda, getiri ve kazanç programlarının, müşteri varlıklarının mülkiyetini hizmet sağlayıcıya devrettiği anlatılıyor. Bu yapı, bankadaki mevduat gibi hareket eden, kısa vadeli geri çekilebilir yükümlülükler yaratıyor. Kripto kullanıcısı için bir mevduat sigortası ya da merkez bankası likidite hattı karşılığı ise yok.
Marjinle kredi verme, vadeli işlemler ve token ihracı, kredi ve piyasa riskini daha da arttırıyor. Yazarlara göre bu birleşim, gölge bankacılıkta uzun süredir bilinen vade ve likidite dönüşümünü doğuruyor. Ancak bu alandaki koruyucu önlemler kriptonun dünyasında geçerli değil.
Makale, Celsius Network ve FTX’in 2022’deki çöküşlerini önemli uyarılar olarak gösteriyor. Ayrıca ekim 2025’teki ani çöküş de örnek olarak eklenmiş. O tek olayda kaldıraçlı pozisyonlarda yaklaşık 19 milyar dolar silinmişti.
Düzenlemede Boşluklar ve Sınırları Aşan Zorluklar
Şeffaflık halen en büyük zayıflıklardan biri. Araştırmacılar kasım 2025 ile mart 2026 arasında büyük platformların sözleşmelerini inceledi. Birçoğu hâlâ finansal tablo yayınlamıyor ya da müşteri varlıklarının nasıl değerlendirildiğini açıklamıyor.
Yazarlar, kurum bazlı ve faaliyet bazlı denetimin bir arada uygulanmasını tavsiye ediyor. Sınır ötesi denetim iş birliğiyle, mevcut düzenlemeler dışında kalan kredi ve borçlanma işlemlerinin kapsam altına alınması gerektiğini belirtiyorlar. Yetersiz denetim kaynakları ve zayıf raporlama standartları ise etkin gözetimi hâlâ engelliyor.
Platformlar arası bağlantı, riski daha da büyütüyor. Birçok aracı kurum hem birbirleri için işlem yapıyor, hem de varlık saklıyor ve borç veriyor. Büyük bir şirkette oluşan stres, sektöre birkaç gün içinde yayılabiliyor. Kurumsal yatırımcılar ise riskleri azaltmak için saklama işini kripto para borsası dışına çekmeye başladı.
Büyük kripto şirketleri geleneksel finansın içine daha fazla giriyor. BIS’in raporu, regülatörlerin bu firmaları artık basit birer trading platformu olarak göremeyeceğini gösteriyor. Asıl soru: Ülke otoriteleri teşhisten zorunlu kurallara ne kadar hızlı geçecek?
