Likidite Katmanından İşlem Motoruna: Omniston, Gerçek Kullanımda Nasıl Ölçeklendi?

Bir swap DApp’i geliştirmek görece kolay görünüyor. Ancak bunu gerçek piyasa şartlarında — bot’lar, arbitrajcılar ve oynak likiditeyle — çalıştırmak işin rengini değiştiriyor. BeInCrypto olarak, STON.fi ekibinden CMO & CBDO Andrey Fedorov’la Consensus Hong Kong’da bir araya geldik ve bu sürecin perde arkasını dinledik.

STON.fi, TON Blockchain üzerinde bir AMM (otomatik piyasa yapıcı) olarak hayata geçti — swap arayüzü ve likidite havuzlarıyla piyasada yerini aldı. Daha sonrasında, parçalanmış yapıya çözüm olarak Omniston likidite toplama protokolü geliştirildi: TON üzerinde birden fazla merkeziyetsiz kripto para borsası (DEX) bulununca, kullanıcılar fiyatları farklı protokoller arasında manuel olarak karşılaştırmak zorunda kalıyordu. Omniston, likiditeyi tek erişim noktasında toplayarak bu sorunları ortadan kaldırmaya adaydı.

Likiditenin toplanması başarılı oldu. Ancak sistem büyüyünce yeni kısıtlar ortaya çıktı.

Üretimden Çıkarılacak Üç Ders

Fedorov, ilk dönemde yaşanan zorluklarla ilgili oldukça açık konuşuyor. ‘Başlarda yalnızca tek bir token vardı, teknolojiyi sunmak çocuk oyuncağı gibiydi. Aktivite düşük, kullanıcı tabanı azdı. Ancak zamanla işler çığırından çıktı’ dedi.

İlk ders ölçeklenmeyle ilgiliydi. Hem ön hem de arka uç, beklenmeyen ilgiyle baş edemedi. İkinci ders ise daha incelikliydi: çoklu adımlı swap’lar — işlemlerin ara token’lar üzerinden yönlendirilmesi — testlerde sorunsuz işledi, fakat canlı ortamda sınır durumlar ortaya çıktı. Fedorov bunu şöyle anlatıyor: ‘Teorik olarak iki adım da sorunsuz tamamlanıyor. Gerçekte ise eş zamanlı işlemler, likiditenin havuzlar arasında kayması ve birden fazla DEX’in aynı anda güncellenmesi gibi durumlar yaşanabiliyor. Birinci adım başarılı olurken ikinci adım başarısız olabiliyor’ diye açıkladı.

Üçüncü ders ise bizzat sistemin karmaşıklığıydı. Başlangıç modeli basit oyunculara odaklanmıştı: kullanıcı swap yapar, likidite sağlayıcı havuza katkı sunar. Gerçekte ise devreye arbitrajcılar, bot’lar ve daha karmaşık etkileşim şemaları girdi. ‘Bence bunların hepsini en başta hesaplamak gerçekten mümkün değil. Önce sistemi başlatıyorsunuz, sonra olup biteni izleyip, bir şeyler bozulursa müdahale ediyorsunuz’ dedi.

STON.fi şu anda TON üzerindeki DEX işlemlerinin %80 ila %90’ını gerçekleştiriyor. Yani, zincir üzerindeki swap hacminin açık ara en büyük aktörü konumunda. Fakat roadmap’teki sıradaki adım olan zincirler arası swap’larla, bu oran yeniden değerlendirme gerektirecek. ‘Temel ilkeler aynı kalacak ama yeni zorluklar ortaya çıkacağından eminim’ dedi.

Neden Sadece Toplama Yetersiz Kaldı

Omniston’ın ilk hedefi, TON üzerindeki tüm DEX havuzlarını birleştirip en iyi rotayı bulmaktı. Ancak herkese açık likiditenin de bir sınırı var. Bir pariteye kimse likidite eklememişse, en iyi yönlendirme bile sonuçsuz kalıyor.

Fedorov, ‘Bazen insanlar belirli bir havuza likidite sağlamak istemiyor. Sonra, bir kullanıcı bu havuzda bir token swap etmek istediğinde iyi bir fiyat bulamıyor çünkü ortada likidite yok’ dedi.

Bunun çözümü escrow swap’larda bulundu — profesyonel piyasa yapıcılar yani ‘resolver’lar tarafından sağlanan özel likiditeyi de kullanabilen paralel bir işlem yolu. Artık Omniston, swap işlemleri için salt AMM havuzlarına değil, özel ve herkese açık kaynakları birlikte değerlendirerek en iyi sonucu sunan araçtan swap’ı gerçekleştiriyor.

‘Bu tek başına bir sihirli değnek değil, çünkü ikisine de ihtiyacımız var. Kombinasyon en iyi deneyimi sunuyor’ dedi.

Tokenize Hisse Senetleri: Dayanıklılık Testi

Escrow modeli, STON.fi xStocks’u entegre ettiğinde değerini kanıtladı — Backed Finance tarafından çıkarılan ABD hisse senetlerinin tokenize edilmiş hali. Bunlar teknik olarak TON jetton’ları olsa da yürütme bakımından kripto tabanlı token’lardan ayrışan özellikler gösteriyor.

En büyük sıkıntı ise likiditedeydi: klasik kripto paritelerinin aksine xStock’lar henüz birkaç paritede derin AMM havuzlarına sahip değil. Teknik olarak AMM desteği var. Ancak daha fazla likidite için bir işlem alternatifi daha getirildi — escrow swap’lar. Kullanıcılar buradan daha derin likiditeye ulaşıyor. Şu an xStocks işlemlerinin büyük bölümü escrow yoluyla gerçekleşiyor.

Kullanıcının bakış açısında ise Fedorov, deneyimin diğer swap’lardan farksız olması gerektiğine vurgu yapıyor. ‘Kullanıcılarımızın teknik karmaşayı unutmasını istiyoruz. Arka plan farklı işlese de kullanıcılar bunu görmüyor’ dedi.

Kendi Saklama Avantajı ve Dezavantajı

Fedorov, tamamen saklamasız (non-custodial) kalmanın kısıtlarını açıkça ortaya koyuyor.

‘Bazen büyük ilgi çeken, ciddi hacim elde eden çözümler görüyoruz. İş açısından bunları entegre etsek hemen büyürüz. Ancak çoğu merkeziyetsiz değil. Bu opsiyonları teknik ekibe sunduğumda cevap net: sistemimiz böyle çalışmıyor’ dedi. STON.fi tamamen saklamasız bir platform. Varlıklar kullanıcı cüzdanında kalıyor. Swap işlemleri akıllı kontratlar aracılığıyla yapılıyor.

Merkezi entegrasyonlar daha hızlı ve basit — çoğu zaman bir API bağlantısından ibaret. DeFi entegrasyonlarında ise güvene dayalı olmayan, kontrat-temelli bir yapı şart; varlıklar asla kullanıcının cüzdanından çıkmıyor. ‘Eğer saklama konusunda ödün versek çok daha hızlı büyüyebiliriz. Ancak o zaman DeFi altyapısı değil, yeni bir fintech katmanı oluşturmuş oluruz’ dedi.

Bu ödün yalnızca teknik değil, eğitimsel bir tercih de yaratıyor. Bazen bu konu pazarlama ve iletişim açısından da zorluklar doğuruyor. Kendi kendine saklama, sorumluluğu tamamen kullanıcıya yüklüyor — yeni gelen pek çok yatırımcı bu noktayı hafife alıyor. ‘Birisi seed phrase’ini kaybederse erişimi geri getiremeyiz. Bizde yok, asla da olmadı. Yine de kullanıcılar, banka ya da merkezi kripto para borsası desteği bekler gibi bize başvurabiliyor’ dedi.

Merkezi sistemlerde düşene el uzatan bir ağ bulunuyor: şifre sıfırlama, hesap kurtarma, müşteri hizmetleri gibi imkanlar. DeFi’da ise güvenliğin temeli bu arka kapının olmaması. Kullanıcıyı koruyan mekanizma, bize de müdahale etme şansı tanımıyor.

STON.fi ekibi için bu, kullanıcıyı sisteme daha iyi adapte edecek onboarding, eğitim ve akıcı bir arayüz geliştirmek anlamına geliyor — fakat kendi kendine saklama ilkesinden ödün vermemek şartıyla.

‘Bu bir uzun vadeli bahis. Kısa vadede eğitmek zahmetli. Fakat uzun vadede kullanıcılar sahipliğin değerini anlıyor. Özellikle Web3 dünyasında, asıl mesele de bu’ dedi.

Önce Dağıtım Sonra Derinlik

Fedorov, TON’u sadece bir blockchain tercihi olarak değil, aynı zamanda Telegram entegrasyonu sayesinde güçlü bir dağıtım stratejisi olarak görüyor. STON.fi ve Omniston, Telegram ekosistemindeki cüzdan’lara, uygulamalara, oyunlara ve bot’lara entegre oluyor. Her biri potansiyel bir swap yüzeyi haline geliyor. Fedorov, ‘Kullanıcılar protokolü uygulamalarında swap işlemi sunmak için kullanmak istiyor. Ancak bu aynı zamanda bizim dağıtım ağımız. Sonuçta herkes kazanıyor’ dedi.

Bir sonraki aşama ise zincirler arası likidite toplama: İlk olarak Tron ile başlayıp ardından EVM tabanlı blockchain’lere açılarak sadece tek bir zincirdeki DEX’ler arasında değil tüm ekosistemler genelinde likiditenin birleşmesi hedefleniyor.

Fedorov şu ifadeleri kullandı: ‘Teknik konularda düşünmek istemeyenler için süreci kolaylaştırın. Tüm uygulamalara entegre olarak daha geniş bir dağıtım sağlayın. Ve tek bir blockchain yerine birden fazla blockchain’den likidite toplayın. Yol haritası bu. Şimdi mesele bunu ölçeklendirmek.’