‘Singapore Çöküşü’ Gündem Oldu: Gerçekte Neler Oluyor?

Çin dilli sosyal medyada Singapur’un düşüşüne dair söylentiler kaynıyor. Yapılan paylaşımlarda lüks markaların Marina Bay Sands’ten kaçtığı ve Orchard Road’daki yılbaşı süslemelerinin bu sezon seyrek kaldığı iddia ediliyor. Bazıları Singapur’a alaycı bir şekilde “洗钱坡” (Xǐqiánpō, yani ‘kara para aklama yokuşu’) diyor—şehir devletin Çince adı “新加坡” (Xīnjiāpō) ile ironik bir kelime oyunu yaparak. Yani spekülatif sermayenin terk ettiği bir şehrin çöküşünü öngörüyorlar.

Ancak sayılar bambaşka bir tablo ortaya koyuyor. Euromonitor International’a göre Singapur’un lüks pazarı 2025’te %7-9 büyüyecek ve 13,9 milyar Singapur doları seviyesine ulaşacak. Bu büyüme Japonya, Çin ve Güney Kore’yi geride bırakıyor. Burada bir çöküşten bahsetmek mümkün değil. Aksine yeniden yapılanma var. Bu dönüşümü anlamak için önce 2019’a gitmek gerekiyor.

Hong Kong’dan Singapur’a: 2019’un Büyük Göçü

Hong Kong’un 2019’daki iade yasası karşıtı protestoları alevlendiğinde, Asya’daki finansal güç haritası değişmeye başladı. O dönemde insanlar şöyle diyordu: ‘Burada asıl endişe, birçok kişinin hem şirketlerini hem de paralarını Singapur’a taşıyor olması.’ dedi.

O dönem Hong Kong’da ofisi olan şirketlerin %23’ü faaliyetlerini başka bir yere taşıma planı yapıyordu ve bu şirketlerin onda dokuzu tercihini Singapur’dan yana kullanmıştı. Hong Kong’un Ulusal Güvenlik Yasası yürürlüğe girince (Haziran 2020), bu göç dalgası daha da hızlandı.

Pandemi sürecinde Hong Kong’daki sert sıfır COVID politikaları, hem finans yeteneğinin hem de şirketlerin rotasını daha da fazla Singapur’a çevirdi. Singapur’un varlık yönetim sektörü yalnızca altı yılda ikiye katlanıp yaklaşık 4 trilyon dolara ulaştı; bu varlıkların %80’i de yurt dışından geldi. BlackRock gibi küresel devler Singapur operasyonlarını büyütürken Ontario Teachers’ Pension Plan, Hong Kong’daki tüm hisse senedi ekibini kapattı.

Yolsuzlukla Mücadele Kampanyası ve Çin Sermaye Kaçışı

Bir diğer sermaye akışı motoru da Xi Jinping’in 2012’de iktidara geldikten sonra başlattığı yolsuzlukla mücadele kampanyası oldu—Çin Komünist Partisi tarihinde bugüne dek yapılmış en kapsamlı hamle.

“Kaplanlar ve sinekler”in yakalanması sloganıyla 2012’den bugüne 4,7 milyondan fazla kamu görevlisi disiplin cezası aldı; bunlardan 553’ü bakanlık düzeyinde ve üzerinde. “Sky Net” ve “Fox Hunt” operasyonları 90 ülkede firarileri takip ederek off-shore varlıklar içinde milyarlarca doları geri getirdi.

Almanya’daki Mercator Institute for China Studies (MERICS) şuna dikkat çekiyor: ‘2015’ten bu yana sermaye kaçışı Çin ekonomisinin hayaleti oldu. Devalüasyon tehdidi ve sert yolsuzlukla mücadele baskısıyla hem yatırımcılar hem tasarruf sahipleri servetini Çin dışına çıkarmaya başladı. Bu çıkış öylesine büyüktü ki merkez bankası döviz rezervlerinden 1 trilyon dolar fazlasını kuru savunmak için harcamak zorunda kaldı.’ dedi.

Bu paranın önemli bir kısmı Singapur’a yöneldi. Şehir devletinde family office’lerin sayısı 2020’de 400’ken 2022 sonunda 1.100’e ulaştı. “洗钱坡” (kara para aklama yokuşu) lakabının arka planında da bu gelişmeler var.

Asya’nın Kripto Para Merkezi Olma Yarışı

Kara para aklama talebi ile kripto para sektörü bir noktada buluştu. Çin’in 2017’deki ICO kısıtlamaları ve 2021’deki doğrudan yasağı sonrası; Binance, Huobi, Bybit ve OKX gibi büyük Çinli kripto para borsası şirketleri topluca Singapur’a taşındı. Ethereum’un kurucu ortaklarından Vitalik Buterin, ‘Singapur artık kripto topluluklarının merkezi’ dedi.

Peki neden Singapur? Çünkü Asya’da başka gerçekçi bir seçenek yoktu.

Japonya bu konuda zor yoldan dersini almıştı. 2014’te Tokyo merkezli Mt. Gox—o dönemde küresel Bitcoin işlemlerinin %70’inden fazlasını yönetiyordu—yaklaşık 500 milyon dolar değerindeki Bitcoin’in çalınmasıyla çöktü. Japonya Finansal Hizmetler Ajansı (JFSA), 2016’da dünyada ilk kez kripto para borsası kayıt sistemini başlattı. Ardından Coincheck’in Ocak 2018’de 534 milyon dolar değerinde NEM token’ı kaybetmesiyle regülasyonlar daha da sertleşti.

Güney Kore de kendi sınavından geçti. 2017’deki kripto patlaması, spekülatif talebi zirveye çıkardı ve meşhur ‘kimchi premium’a yol açtı—yani Bitcoin fiyatları Kore’de küresel borsalara göre çok daha yüksekten işlem gördü. Yetkililer ise 2019’da FATF’ın Travel Rule tavsiyeleri doğrultusunda, belirli üst limitlerde müşteri bilgisinin paylaşılması şartı ile sıkı düzenlemeler getirdi.

Singapur ise farklı bir yol seçti. 2019’da Payment Services Act (PSA) yürürlüğe girdi ama framework esnek kaldı. Yabancı kripto şirketlerine, Singapurlu bireysel yatırımcılara hizmet vermedikleri sürece, geçici lisans muafiyeti sağlandı ve yasal bir boşluk yaratıldı. Sektörde ortak görüş şu oldu: ‘Asya’da blockchain işi yapacaksan adresin Singapur olmalı’ dediler.

Asya’nın en büyük blockchain konferansı olan Token2049, Hong Kong’un sıfır COVID kuralları ve Çin’deki regülasyon riski nedeniyle 2022 yılında Singapur’a taşındı. Katılımcı sayısı 2022’de 7.000’den 2024’te 20.000’e çıktı ve 2025’te 25.000 ile rekor kırdı.

Terra-Luna, FTX ve Fujian Gang: Krizlerin Kırılma Anı

Ancak 2022 yılı Singapur için de bir dönüm noktası oldu.

Mayıs ayında yaşanan Terra-Luna çöküşü, kasımda FTX iflası… İki olayın da Singapur bağlantısı vardı. Singapur merkezli Three Arrows Capital (3AC) da iflas etti. 2023’te ise 2,3 milyar dolarlık Fujian Gang kara para aklama skandalı patlak verdi. Çin’in Fujian eyaletinden gelip Singapur’a sahte kimliklerle giren 10 kişi, yasa dışı bahis ve siber dolandırıcılıktan elde edilen gelirleri akladı.

Singapur Para Otoritesi (MAS) tutumunda değişikliğe gitti. 30 Haziran 2025’te yürürlüğe giren Dijital Token Hizmet Sağlayıcı Lisanslama Sistemi (DTSP), Singapur merkezli olup yurtdışındaki kripto müşterilerine hizmet veren tüm şirketlerin lisans almasını zorunlu kılıyor. Geçiş süreci yoktu.

Bitget ve Bybit ekiplerini Dubai ve Hong Kong’a taşıdı, yüzlerce Singapur merkezli iş tehlikeye girdi. Bir Hong Kong’lu siyasetçi ise kamuoyuna ‘Singapur şirketleri Hong Kong’a taşınmaya davetlidir’ dedi.

2025’in sonlarına gelindiğinde Coinbase, Crypto.com, Circle ve Upbit dahil yaklaşık 35 şirket Büyük Ödeme Kurumu (MPI) lisansına sahip.

Lüks Pazar: Kim Gitti Kim Kaldı

Kripto para sektöründeki dönüşüm ile lüks pazardaki yeniden yapılanma aslında aynı mantığı taşıyor.

Henley & Partners verilerine göre, Singapur’a gelen milyoner sayısı %54 azaldı; 2024’te 3.500 olan sayı 2025’te 1.600’a geriledi. Çinli aile ofisi başvuruları 2022 zirvesine kıyasla %50 düştü. Daimi oturma iznine (PR) sahip olmayan yabancıların özel mülk alımlarındaki payı 2024 ilk çeyrekte yalnızca %1’e indi. Bir yıl önce bu oran %6,4’tü. Bu değişimin başlıca nedeni ise Ek Alıcı Damga Vergisi (ABSD) oranının %60’a çıkarılması oldu.

Ancak madalyonun bir de öteki yüzü var.

Euromonitor tahminlerine göre Singapur lüks pazarı 2025’te %7-9 büyüdü. Sırrı ise şehir devletinin 242.400 yerleşik milyoneri. Singapur’da hane başı medyan gelir beş yıldır aralıksız artıyor. Yabancı ‘büyük harcayanlar’dan kalan boşluğu artık yerli servet dolduruyor.

Gayrimenkulde de tablo benziyor. Çekirdek Merkezi Bölge’de (CCR) yabancı sahiplik son 17 yılın en düşük seviyesine geriledi. Artık prestijli konut satışlarının üçte ikisini yerliler alıyor. CCR ile diğer bölgeler arasındaki fiyat makası %4-6’ya indi: 2000’den bu yana en dar aralık.

‘Lüks markalar Marina Bay Sands’ten kaçıyor’ söylentisi de gerçeği yansıtmıyor. Temmuz 2025’te Chanel, amiral mağazasının 2027’de büyük açılışa hazırlanması nedeniyle MBS’de 900 metrekarelik geçici bir butik açtı. Bu hamle, geri çekilen bir markanın davranışından ziyade büyük dönüşümün göstergesi. Ayrıca 2025 Noel sezonunda Gucci ve Chanel mağazaları arasında her gece gösteriler düzenlendi.

Stratejik Yeniden Başlangıç, Çöküş Değil

Bazı uzmanlara göre Singapur’da olan biteni çöküş değil stratejik risk azaltma olarak görmekte fayda var.

Tüm sektörlerde benzer bir örüntü göze çarpıyor: Yabancı spekülatif sermayeden yerel servete, ruhsatsız kripto şirketlerinden lisanslı kurumsal oyunculara, mülk vurgunlarından sürdürülebilir yerli mülkiyete geçiş. Fujian skandalı ve FTX çöküşünden ders çıkaran Singapur yönetimi, kısa vadeli büyüme yerine uzun vadeli istikrarı öne almış görünüyor.

Çin sosyal medyasında dolaşan ‘Singapur çöküşü’ anlatısı, genellikle olumsuz mesajları -milyoner göçü, kripto sektöründen çekilişler gibi- büyütüp olumlu verileri, örneğin lüks satışlardaki artış ve büyüyen yerli servet tabanını gölgede bırakıyor.

Bir X kullanıcısının yorumu gerçeğe daha yakın olabilir: ‘Tüketim biçimi değişiyor, düşmüyor.’

Kısacası sözü uzatmaya gerek yok, Singapur çöküşün eşiğinde değil. Kendi evini temizliyor.