Kenya hükümeti, ABD destekli 13 milyon dolarlık Ebola tesisi konusunda geri adım atmayacağını söylüyor. Sağlık Bakanı Aden Duale canlı yayında ‘bu anlaşma için kimseye özür borcumuz yok’ diyerek kararlı bir tutum sergiledi.
Duale ulusal televizyonda yaptığı açıklamada Laikipia Hava Üssü’nün 23 karantina merkezinden biri olduğunu ve ABD ile 20 yılı aşkın iş birliğinin bir ürünü olarak hayata geçtiğini savundu. Ne mahkeme kararı ne de ölümlü protestolar Duale’yi kararından vazgeçirebildi.
Canlı Yayında “Özür Yok” Çıkışı
Duale sorulara karşılık olarak gergin bir röportaj verdi ve tesisin kontrolü ile projenin neden uzun süre sessiz kaldığı konularında sunucuyla tartıştı. Projenin tamamen Kenya yönetiminde olduğunu defalarca vurguladı.
Üssün komutanı ve Kenya Savunma Kuvvetleri’nin sağlık ekibinin siteyi ABD’li meslektaşlarıyla birlikte yöneteceğini belirten Duale, yeni birimin hem Kenyalı güvenlik personeline hem de Amerikalılara hizmet edeceğini söyledi.
Tesisin sadece ABD vatandaşlarına ayrıldığı iddialarını reddetti. 23 merkezin ülkedeki tüm hastalara hizmet sunduğunu savundu ve özellikle salgın bölgesinden dönen Kenyalıların da bu hizmetten yararlanacağına dikkat çekti.
‘…bu konuda kimseye özür borcumuz yok çünkü ABD ile sağlık alanında 23 yıldan uzun süredir ortaklık yapıyoruz’ diye belirtti Duale röportajda.
Duale’nin 23 yıl vurgusu, ABD’nin Kenya’daki sağlık alanındaki izine işaret ediyor. PEPFAR programı kapsamında Washington, 2003’ten bu yana ülkenin HIV mücadelesine en az 8 milyar dolar yatırım yaptı.
Gündemdeki 13 milyon dolar ise tekil bir tesise değil, hazırlık sürecinin tamamına ayrılan bir destek. Bu fon, Başkan Ruto ile ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio arasındaki bir telefon görüşmesi sonrası onaylandı.
Duale, ABD’nin katkısının yaklaşık 1,7 milyar Kenya Şilini (13 milyon dolar) olduğunu açıkladı.
Öte yandan, herhangi birisinin anlaşma için para aldığı imasını ‘sığ bir soru’ olarak nitelendirdi ve kesinlikle reddetti.
İletişim konusunda ise hükümetin planı daha erken açıklayabileceğini kabul ederek geri adım attı.
Egemenlik ve “İthal Hastalık” Sorusuna Yanıt
Eleştirmenler, Kenya’da bugüne dek hiç görülmeyen bir hastalık için neden böyle bir merkez açıldığını sorguladı. Duale’nin yanıtı ise coğrafya ve sorumluluk vurgusuna dayandı.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde yaşayan ve çalışan binlerce Kenyalının olduğunu hatırlattı. Ayrıca BM barış gücünde 450’den fazla Kenyalı asker görevde. Ülkenin sınırlarını kapatmak bu vatandaşları kaderine terk etmek olurdu dedi.
Dünya Sağlık Örgütü’nün salgın sırasında sınırların kapatılmasına karşı uyarılarını örnek gösterdi. Virüsün sınır tanımadığını özellikle dile getirdi.
‘Ülkemizin egemenliğinden ve milliyetinden asla taviz vermeyiz’ dedi.
Duale, Salgın sırasında yetkilerini yasal olarak 35 ve 36 No’lu Kamu Sağlığı Kanunu bölümlerine dayandırdı ve merkezlerin yerel bir vakaya tepki değil, olası risklere hazırlık amacıyla kurulduğunu belirtti.
Dünya Sağlık Örgütü 17 Mayıs’ta Bundibugyo varyantı salgınını uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan etti. Bu varyanta karşı ruhsatlı bir aşı olmaması da kamuoyundaki korkuyu artırdı.
Duale 17. kez yaşanan bir Ebola vakasının neden şimdi bu kadar büyük korku yarattığının da sorgulanması gerektiğini söyledi. Eksik olan aşının asıl farkı yarattığını ima etti.
Mahkeme Engeli, Protestolar ve Kararlı Tutum
Yüksek Mahkeme bir yargıç, 50 yatak kapasiteli üniteye karşı aktivistlerin dava açması üzerine 29 mayıs’ta projeyi durdurdu. 2 haziran’da Yargıç Patricia Nyaundi bu durdurma kararını uzattı.
Devlete, tüm anlaşma, izin ve protokolleri yedi gün içinde açıklama zorunluluğu getirildi. Davanın bir sonraki duruşması 23 haziran’da görülecek.
Mahkeme kararına rağmen ABD’den gelen ekipman ve uzmanlar üsse sevk edilmeye devam etti. Duale, hükümetin mahkemelere saygılı olduğunu belirtirken ülkenin hazırlıklarını sürdürme konusunda da kararlı olduklarını açıkladı.
Gerginlik şiddete dönüştü. Protestolar sırasında üsse yakın Nanyuki’de iki kişi silahla vurularak hayatını kaybetti. Bunu bir protesto organizatörü açıkladı.
Duale, olaydan “parayla tutulmuş protestocular”ı sorumlu tuttu ve yerel liderleri daha sorumlu davranmaya çağırdı. Muhalif doktorlar ve sivil toplum örgütleri ise tesisi, düzgün şekilde danışılmadan alınan, biyo-güvenliği feda eden bir dış yardım anlaşması olarak nitelendiriyor.
Kamuoyunu rakamlarla rahatlatmaya çalıştı. Kenya’nın 26 sınır kapısında toplam 72.000’in üzerinde yolcuyu taradığını ve ülkede bugüne kadar hiç Ebola vakasına rastlanmadığını söyledi.
Washington ise projeyi karşılıklı yarar üzerine kurulu bir iş birliği olarak konumlandırıyor. Amerika Birleşik Devletleri, mücadeleye şimdiye kadar 162 milyon dolardan fazla katkı sağladığını açıkladı.
Ancak Marco Rubio geçtiğimiz günlerde ABD’nin hiçbir Ebola vakasının ülkeye girişine izin vermeyeceğini söyledi.
Bu tutum bir değişikliğe işaret ediyor. 2014 salgınında ABD, enfekte vatandaşlarını Atlanta’daki Emory Üniversitesi Hastanesi gibi biyogüvenlik merkezlerine tahliye etmişti. Bu kez ise maruz kalan Amerikalıların ülke dışında tutulacağı anlaşılıyor.
Mahkemenin açıklama için verdiği süre, anlaşmanın ne kadarının kamuoyunun bilgisi dahilinde yapıldığını da gösterecek. Sonuç, Kenya’nın kendisini bölgede sağlık merkezi olarak konumlama hedefinde, güçlü ortaklarla yapacağı gelecek anlaşmalar için de belirleyici olacak.
