ABD-İsrail’in İran’a düzenlediği saldırıların ardından Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, eşi benzeri görülmemiş bir enerji arzı krizine yol açtı. Dünya enerji trafiğinin kalbinin attığı boğazda tanker geçişlerinin tamamen durması Asya ekonomilerine pahalıya patladı!
Japonya ve Güney Kore’de risk en yüksek seviyeye ulaştı. Her iki ülke de enerjide büyük oranda Hürmüz Boğazı’ndan geçen fosil yakıt ithalatına bel bağlıyor.
Tanker trafiği tamamen durdu
LSEG verilerine göre Orta Doğu’dan Çin’e petrol taşıyan bir süpertanker’ı kiralama maliyeti pazartesi günü rekor kırarak günde 423.000 dolar’ın üzerine çıktı. Bu seviye cuma gününe göre iki kat artış anlamına geliyor. İran Devrim Muhafızları Boğaz’ın kapandığını açıkladı ve geçişe teşebbüs eden her gemiye ateş açacaklarını duyurdu.
Bu kırılma, İran’ın dini lideri Ayetullah Hamaney’in cumartesi günü ABD-İsrail ortak saldırısında öldürülmesinin ardından geldi. Tahran ise buna karşılık Körfez ülkelerinde misilleme operasyonları başlattı. Körfez sularında en az dört gemi saldırıya uğrarken büyük denizcilik şirketleri ve sigortacılar bu rotadan hızla çekildi.
Kpler, ticari operatörlerin savaş riski sigortalarını kaybedince bölgeden çekildiğini doğruladı. Böylece fiilen bir kapanma yaşanıyor. Sadece, çoğu Batı sigorta ve sınıflandırmasının dışında faaliyet gösteren az sayıdaki İran ve Çin bayraklı gemi halen geçiş yapabiliyor.
Asya En Fazla Pozisyon Alan Bölge
ABD Enerji Bilgi İdaresi’ne (EIA) göre 2024 yılında boğazdan geçen ham petrolün %84’ü ve sıvılaştırılmış doğalgazın (LNG) %83’ü Asya pazarlarına gitti. Sadece Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore, boğazdaki petrol akışının yaklaşık %75’ini oluşturuyor.
Zero Carbon Analytics’in raporuna göre Japonya 6,4 puanla en kırılgan ülke olurken, Güney Kore 5,3, Hindistan ise 4,9 puanla hemen arkada geliyor. Japonya toplam enerjisinin %87’sini ithal fosil yakıttan sağlıyor; Güney Kore’de bu oran %81.
Japon hükümeti krizi değerlendirmek üzere Ulusal Güvenlik Konseyi’ni toplarken, Güney Kore Başbakanı acil durum yönetimi başlattı.
Her iki ülkenin de kısa vadeli tampon görevi görecek ciddi petrol rezervleri var. Japonya’nın kamu ve özel sektör toplam petrol stoku yurt içi talebinin yaklaşık 254 gününü, Güney Kore ise 210 günü karşılayacak kadar büyük bir rezerve sahip.
Ancak iş LNG’ye gelince tablo değişiyor. Japonya’nın yeraltı doğalgaz depolaması yok ve terminal kapasitesi tüketimin yalnızca 1 ayını karşılayabiliyor (IEA verisi). Güney Kore de benzer LNG kırılganlığıyla karşı karşıya. Boğazın uzun süre kapalı kalması halinde, elektrik üretimindeki kritik rolü nedeniyle petrol değil doğalgazda tedarik krizi daha acil hale gelecek.
Kpler’in analizine göre ise Hindistan kısa vadede en sert etkiyi hissedecek ve Rus petrolüne daha da hızlı yönelmek zorunda kalacak. Çin de geçtiğimiz dönemde azalan Rus petrolü alımlarına rağmen, gerilim uzarsa bu sınırlamadan vazgeçecek gibi görünüyor.
Petrol Fiyatı Tahminleri Keskin Farklılık Gösteriyor
Pazartesi günü Brent petrol varil fiyatı yaklaşık 78 dolar bandında dengelendi. Bu, cuma kapanışına göre yaklaşık %9’luk bir yükselişe işaret ediyor. Analistlerin fiyat tahminleri ise krizin ne kadar süreceğine bağlı olarak ciddi şekilde farklılaşıyor.
Kapanış çifte arz şokuna yol açtı: Hem mevcut ihracat kesildi, hem de OPEC’in yedek kapasitesi ablukada sıkıştı. Analistler kısa vadede fiyatın 80 dolar bandında kalabileceğini ama krizin uzaması halinde 100-120 dolar aralığına tırmanabileceğini belirtiyor. Ayrıca risk primi fiyatları öngörülerin çok daha üzerine taşıyabilir.
Alternatif Yollar Yetersiz Kaldı
Alternatif güzergahlar ise sınırlı. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı boru hattı ile BAE’nin Abu Dabi boru hattında toplam yaklaşık 3,5 milyon varil/günlük ek kapasite bulunuyor (Rystad verisi). Bu ise tam bir kapanışın yüzde 20’sini bile karşılamıyor. IEA üyelerinin stratejik rezervleri bir miktar rahatlatabilir fakat bu ülkeler dünya petrol talebinin yarısından azını temsil ediyor.
İran’ın İsrail ve ABD’ye karşı “tam savaş” ilan etmesiyle birlikte bu kriz, Asya ekonomilerinin fosil yakıt tedarik zincirlerinin pamuk ipliğine bağlı olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Bu da ülkeleri enerji çeşitlendirmesinde hızlanmaya itebilir.
