Google’ın Debug girişimi, ABD Çevre Koruma Ajansı’ndan (EPA) Florida’da iki yıl boyunca Wolbachia ile tedavi edilmiş 32 milyon erkek sivrisinek salımına onay vermesini istedi.
Başvuru EPA dosya kodu EPA-HQ-OPP-2025-3951 altında yürütülüyor. Halkın görüş bildirme süresi 5 Haziran’da sona erecek. Bunun ardından kurum, testi onaylama, reddetme veya şartlı olarak izin verme kararı alacak.
Bu başvuru, Google LLC’nin daha geniş çaplı deneysel kullanım talebinin bir parçası. Benzer bir salım planı California’yı da kapsıyor.
Florida’da Google ilk yıl 16 milyon, ikinci yıl ise 16 milyon olmak üzere toplamda 32 milyon erkek sivrisinek salmak istiyor. Aynı başvuru kapsamında California’da da bu seviyeye çıkılması hedefleniyor.
Google’ın EPA Başvurusunda Neler Var?
EPA bildirisine göre salıverilecek sivrisinekler Wolbachia pipientis wAlbB bakterisine sahip erkek Culex quinquefasciatus türü.
Genellikle “güney ev sivrisineği” olarak bilinen Culex quinquefasciatus, Batı Nil virüsü dahil çok sayıda sivrisinek kaynaklı hastalığın yayılmasında rol oynuyor.
Florida’daki bu test, Google’ın ileride federal böcek ilacı regülasyonu kapsamında bir ürün kaydı almak için saha verisi toplamasına olanak tanıyacak.
Burada “böcek ilacı” terimi kafa karıştırıcı olabilir. Bu durumda EPA, bir zararlı popülasyonunu azaltmak amacıyla Wolbachia bakterisini biyolojik kontrol yöntemi olarak değerlendiriyor.
Böylece bu başvuru, geleneksel kimyasal püskürtme içermese de düzenleyici kontrollere tabi saha deneyi olarak kabul ediliyor.
Debug’ın Wolbachia Teknolojisi Nasıl Çalışıyor?
Debug, erkek sivrisineklerde doğada pek çok böcek türünde de bulunan Wolbachia bakterisini kullanıyor.
Bu şekilde tedavi edilen erkekler, vahşi popülasyonda Wolbachia taşımayan dişiler ile çiftleştiğinde yumurtalar gelişmiyor, yani yavrular çıkmıyor. Salımlar düzenli olarak tekrarlandığında ise bölgedeki sivrisinek sayısı giderek azalıyor.
Sadece erkek sivrisinekler salınıyor. Bu önemli, çünkü erkek sivrisinekler kan emmez ve hastalık bulaştırmaz.
İşin zorlu kısmı, milyonlarca sivrisineğin endüstriyel ölçekte dişi ve erkek olarak ayrılması. Debug, yapay zeka ve otomasyon ile sivrisinekleri cinsiyetine göre ayırıyor, büyük miktarlarda yetiştirip hedef bölgelere bırakıyor.
İşte burada Google’ın yazılım, robotik, yapay zeka tabanlı ayrım ve saha lojistiği çözümleri devreye giriyor. Yani bu iş, sadece biyolojiye değil ileri teknolojiye de dayanıyor.
Singapur’da Gerçek Hayatta Test Edildi!
Debug’ın bu alandaki en güçlü referansı Singapur’dan geliyor.
Debug, 2018’den bu yana Singapur Ulusal Çevre Ajansı ile iş birliği içinde Project Wolbachia’yı yürütüyor. Program, Singapur’da dang hummasının ana taşıyıcısı olan Aedes aegypti popülasyonunu Wolbachia’lı erkek sivrisineklerle bastırıyor.
Singapur’daki sonuçlar çarpıcı. Resmi verilere göre, işlem yapılan bölgelerde Aedes aegypti popülasyonunda %80 ile %90 arası azalma sağlandı ve sürekli salımlarla birlikte bölge halkında dang humması riski %70’in üzerinde azaldı.
Debug, Singapur’daki tesisini ilk yurt dışı Ar-Ge merkezi haline de getirdi. Bugün bu merkez; yapay zeka ile cinsiyet ayrımı, robotik ve büyük ölçekli sivrisinek üretimine öncülük ediyor.
Şirket, artık her hafta Singapur’da 10 milyonun üzerinde erkek Wolbachia sivrisineğini doğaya saldıklarını belirtiyor.
Yapay Zeka, Halk Sağlığına Sahada Giriyor!
Florida başvurusu, yapay zekanın sadece bir yazılım ürünü olmakla kalmayıp biyolojik saha operasyonlarında da kullanılmaya başladığını gözler önüne seriyor.
Debug’ın sistemi, toplu salım için sivrisinekleri doğru ve hızlı şekilde ayırma sorununa yapay zeka ile çözüm üretiyor. Bu olmadan, Wolbachia programlarını güvenli ve ölçekli yapmak mümkün olmuyor.
Otomasyon tutarlılığı da sağlıyor. Büyük çaplı sivrisinek kontrol programlarında üretimin öngörülebilir, cinsiyet ayrımının güvenilir ve salım düzeninin tekrarlanabilir olması gerekiyor.
Yani bu başvuru, daha geniş bir eğilimin parçası. Yapay zeka, artık tarımdan halk sağlığına kadar fiziksel dünyadaki sistemleri yönetmekte de kullanılıyor.
Peki Sonra Ne Olacak?
EPA, 5 Haziran’dan sonra halkın yorumlarını inceleyecek.
Eğer ajans ruhsatı onaylarsa, Google Florida ve California’da iki yıl sürecek saha testini federal şartlara uygun şekilde başlatabilecek. EPA başvuruyu reddederse, şirketin planı ya revize etmesi ya da bundan tamamen vazgeçmesi gerekecek.
Olumlu bir karar Debug’a bu ölçekli sivrisinek kontrolünü ABD’de ilk kez regüle biçimde yapma imkanı, adeta yeni bir yol açacak.
Ayrıca, sivrisinek kaynaklı hastalık risklerinin arttığı bugünlerde gelecekte biyolojik müdahalelerin nasıl inceleneceğini ve şehirlerin kimyasal yöntemler dışındaki alternatiflere nasıl yaklaşacağını da belirleyebilir.
Şimdilik sürecin nasıl ilerleyeceği EPA’nın kararına bağlı.
