Ethereum’un uzun vadeli evrimi, Vitalik Buterin’in “ossification” (kemikleşme) vizyonuyla birlikte kritik bir döneme giriyor: Ağ, çekirdek geliştiriciler ortadan kaybolsa bile işlevselliğini yitirmeden adeta “donmuş” gibi kalabilmeli.
Bu vizyon, 2024’te yürütülen walkaway testinin bir parçası olarak ortaya kondu ve Ethereum’u yalnızca merkeziyetsiz uygulama (dApp) platformu olmanın ötesine taşıyor. Hedef: On yıllarca hiçbir kuruma veya kişiye güven duymadan kendi başına çalışabilen bir altyapı yaratmak.
SponsoredVitalik Buterin’in Ethereum Ossifiability Yol Haritası: Kullanıcılar İçin Bilinmesi Gerekenler
Buterin’e göre, ağın kurucu ortağı olarak, kemikleşmenin gerçekleşebilmesi için Ethereum’un şu yedi teknik hedefe ulaşması gerekiyor:
- Anında kuantum dirençliliği
- ZK-EVM doğrulama ve PeerDAS ile ölçeklenebilirlik,
- Uzun vadeli bir state mimarisi,
- Tam hesap soyutlaması,
- Güvenli gas modelleri,
- Güçlü proof-of-stake ekonomisi ve
- Sansüre dayanıklı bir blok oluşturma modeli.
“Protokolde değişiklik yapmayı tamamen bırakmamıza gerek yok; ancak Ethereum’un değer teklifinin, protokolde zaten bulunan özellikler dışındaki herhangi bir yeniliğe kesinlikle bağlı olmaması gereken bir noktaya gelmeliyiz” diye belirtti Buterin.
Bu açıdan bakıldığında kripto dünyasının önemli ismi, bundan sonraki yeniliklerin hard fork’lardan ziyade istemci optimizasyonları ve parametre düzenlemeleriyle yapılması gerektiğini vurguladı.
Yol haritası oldukça iddialı olsa da eleştirmenler ve uzmanlar pratikte önemli zorlukların devam ettiğine dikkat çekiyor. ZK altyapı araştırmacısı Equation X’e göre Ethereum’u L2 çözümü olarak zkEVM ile uyumlu hale getirmek sadece bir “yarım yamalak çözüm” anlamına geliyor.
Sponsored SponsoredZK tabanlı zincir’ler olan StarkNet veya Miden, en baştan sıfır bilgi doğrulama için tasarlanırken; Ethereum, mevcut Solidity/EVM altyapısını bu yeni sisteme adapte etmek zorunda.
“Uyarlanmış çözümler, ispat teknolojisi geliştikçe baştan inşa edilmeye ihtiyaç duyabilir” diye not etti Equation X. Ayrıca ağın nihai kemikleşmesinin, temel tasarım tercihlerine bağlı olduğunun altını çizdi.
Ethereum’ın Katılığı: Uygulama Riskleri ve Yüksek Riskli Bahis
Hayata geçirme riskleri yalnızca teknik uygulamayla sınırlı kalmıyor. On yıllar boyu parametre değişiklikleriyle birçok hedefi bir arada yürütmek; teknik olduğu kadar sosyal karmaşıklık da yaratıyor.
Sponsored SponsoredStake merkeziyleşmesi, istemci çeşitliliği ve doğrulayıcı dinamikleri, Ethereum’un merkeziyetsizlik ilkesini tehdit edebilecek önemli riskler. Yatırımcılar arasından şu soru yükseliyor: Ağ, gerçekten tamamen güvenilmeye gerek duymadan işleyebilecek mi?
“Yaklaşık 30–34 milyon ETH stake edilmiş durumda… Likit staking protokolleri büyümeye devam ediyor. Ancak büyük staking havuzları (örneğin Lido) hala önemli paylara sahip — Lido, birçok raporda stake edilen ETH’nin yaklaşık %29–31’ini kontrol ediyor. Bu da paydaş gücünde merkeziyet endişesini artırıyor” diye belirtiliyor son Bitium blogunda.
Öte yandan, fazlasıyla kemikleşmiş bir Katman 1 tabanı esnekliği yok edebilir: Bu durum, geliştiricilerin uzun vadeli istikrar ile yenilikçilik arasında seçim yapmak zorunda kalmasına neden olabilir. Kısacası esnekliğin azı karar fazlası zarar…
Tüm bu endişelere rağmen Buterin umutlu. 2026 ocak başında, Ethereum’un 2025’teki ilerlemesine değindi ve şu alanlardaki gelişmelerin altını çizdi:
Sponsored- Gas limitleri
- Blob sayıları,
- Düğüm yazılım kalitesi ve
- zkEVM performansı.
Yine de ağı iyileştirmek adına sadece metrik peşinde koşmanın ya da geçici trendlere kapılmanın yeterli olmayacağını vurguladı.
“Merkeziyetsiz uygulamalar inşa ediyoruz. Dolandırıcılığın, sansürün ya da üçüncü taraf müdahalesinin olmadığı uygulamalar. Walkaway testini geçen uygulamalar… Kararlılığı şirketlerin, ideolojilerin ve siyasi partilerin gelip geçiciliğinden bağımsız olan uygulamalar” diye yazdı Buterin.
Kemikleşme yol haritası, Ethereum’un uzun vadeli hayatta kalışı için deyim yerindeyse yüksek riskli bir bahis. Başarı sağlanırsa, Ethereum gerçek anlamda merkeziyetsiz bir internetin küresel bilgisayarı haline gelebilir; finans, yönetim, kimlik ve daha birçok kritik altyapıya on yıllarca destek sunabilir.
Ancak başarısızlık; ağı verimsizlik, yeniden tasarım ya da merkeziyet baskılarıyla karşı karşıya bırakabilir: Temel hedeflerinden sapması an meselesi olur.
