Piyasalar şu anda artan jeopolitik risklere hızlıca tepki veriyor. İran savaşı için başlangıç tarihini doğru tahmin eden başarılı Polymarket insider’ları, şimdi de ABD’nin İran’a asker göndermesi yönünde yüksek bahisler yapıyor.
Yatırımcılar artık daha keskin bir sorunun peşinde: Eğer İran savaşı 2003 Irak senaryosuna dönerse finansal piyasalar ne olur? Tarih bize bir framework sunuyor fakat tek bir net cevap vermiyor.
2003 Irak Savaşı’na Finansal Piyasalar Nasıl Tepki Verdi?
Araştırmalar 2003 Irak işgali öncesinde ABD hisselerinin savaş başlamadan önce kayda değer bir korkuyu fiyatladığını gösteriyor.
Başka bir ifadeyle, piyasalar açık bir “savaş iskontosu” taşırken yatırımcılar çatışmanın nereye varacağı konusunda endişeliydi.
İşgal başladığında ve en kötü senaryolar anında gerçekleşmeyince, bu iskonto çözülmeye başladı.
İncelenen dönemde, S&P 500 yaklaşık %3,8 ila %4 yükseldi, petrol fiyatları ise yaklaşık 6,5 ila 7 dolar geriledi. Bu da piyasaların savaşın kendisinden ziyade belirsizliğin azalmasına tepki verdiğine işaret ediyor.
Aynı araştırma, Hazine tahviline dayalı risksiz faiz göstergesinin savaş ihtimali güçlendikçe yaklaşık 40 baz puan düştüğünü de ortaya koydu.
Bu düşüş hisselere destek verdi çünkü düşük faiz oranları genelde değerlemeleri artırır. Buna rağmen, yatırımcıların halen güvenli liman arayışında olduğu da açıkça görülüyordu.
Sektörel performanslar da net bir örüntü izledi. Enerji ve savunma şirketleri, savaş korkularının ilk evrelerinde genellikle öne çıkıyor; çünkü yatırımcılar daha yüksek petrol karı ve artan askeri harcamalar bekliyor.
Buna karşılık finans ve teknoloji sektörleri, çoğunlukla faiz hareketleri ve büyüme beklentilerine daha duyarlı tepki veriyor.
Rusya-Ukrayna 2022’de Farklı Bir Makro Senaryo Sergiledi
2022’de piyasa tepkisi çok daha farklıydı. Rusya’nın Ukrayna’ya kara harekâtı başlattığı gün ABD hisselerinde sert dalgalanma görüldü fakat seans sonunda yükseliş hakimdi.
S&P 500 yaklaşık %1,5 artarken Nasdaq ise %3,3 yükseldi. Bu da, piyasalarda aşırı düşüş beklentisinin hızla terse dönebileceğini gösterdi.
O gün 10 yıllık ABD Hazine faizi yaklaşık 3 baz puan gerileyerek 1,97 seviyesine geldi. Bu tablo yatırımcıların tahvil alarak güvenli liman arayışında olduğuna ve büyüme endişesinin öne çıktığına işaret etti.
Bitcoin ise bambaşka bir tablo çizdi. İlk şokla hızla geriledi, bir aylık dip seviyeyi gördü ve işgal haberlerinde yaklaşık %7 değer kaybetti.
Bu detay önemli çünkü Bitcoin, en yüksek belirsizlik anında bir güvenli liman gibi değil riskli bir varlık gibi fiyatlandı.
O döneme ait kripto fon akış verileri de dijital varlık ürünlerinde savaş kaynaklı sert volatilite gözlendiğine işaret ediyor.
Bitcoin’ın “War Beta”sı Üzerine Bu Olaylar Neleri Gösteriyor?
Bu iki örnekte öne çıkan bir gerçek var: Bitcoin genellikle büyük savaş şoklarının ilk safhasında altın gibi davranmıyor.
Bunun yerine, ilk 24 ila 72 saatlik haber akışında genellikle riskli bir varlık gibi hareket ediyor.
Oysa hisse senetleri, savaş sırasında bile beklenenden hızlı toparlanabiliyor. 2003’te belirsizlik temizlenirken ve 2022’de paniğin aşırıya kaçtığı anlarda bu örnekler yaşandı.
Bu durum Bitcoin için dengesiz bir zemin oluşturuyor. Eğer yeni bir çatışma belirsiz uzarsa, petrol fiyatı yüksek kalabilir, enflasyon kaygısı artabilir, tahvil faizleri yükselebilir ve likidite daralabilir. Bu tür şartlar ise genellikle Bitcoin gibi spekülatif varlıklar için olumsuz bir tablo yaratıyor.
Piyasa çatışmayı kısa ve sınırlı görürse, Bitcoin önce düşüp ardından kısa bir rahatlama rallisiyle toparlayabilir.
Fakat burada bile toparlanmanın şartı tek bir şeye bağlı olacak: Faiz oranları ve genel finansal koşulların istikrar kazanıp kazanmadığı.
Belirleyici Etken: Getiriler, Savaş Manşetleri Değil
En büyük etki savaşın kendisinden ziyade savaşın enflasyon ve faiz üzerinde yarattığı baskıdan kaynaklanıyor.
Olası bir kara harekâtı şunlara yol açabilir:
- Petrol fiyatlarını yukarı taşır
- Enflasyon beklentilerini artırır
- Tahvil getirilerini yükseltir
- Fed’in faiz indirimi kararını erteler ya da iptal ettirir
Bu durum piyasaların genelinde likiditeyi sıkılaştırıyor.
Lider kripto para likiditeye son derece hassas.
Sonraki Adımda Ne Olur: Üç Senaryo
ABD İran’a girerse Bitcoin’in nasıl tepki vereceği tamamen piyasanın gelişmeyi nasıl okuduğuna bağlı.
1. Kısa ve sınırlı bir çatışma: Lider kripto para önce düşer, belirsizlik geçince fiyat toparlanabilir ya da sabitlenir.
2. Uzun süren bir kara savaşı: Getiriler yüksek kalırken ve likidite sıkışırken Bitcoin üzerindeki satış baskısı devam eder.
3. Tam ölçekli tırmanma: Sürekli enflasyon riskiyle ve ‘riskten kaçış’ algısıyla birlikte çok daha sert satış ihtimali ortaya çıkar.
Sonuç
Lider kripto para, savaşa pek çok kişinin beklediği gibi tepki vermiyor.
O, likiditeye, faizlere ve makro baskıya odaklanıyor. Eğer bir kara hare katı getirileri yükseltir, faiz indirimini geciktirirse kısa vadede kripto para piyasası için görünüm negatif kalıyor.
Şimdilik mesaj net: gerginlik riski artıyor ve Bitcoin de buna göre fiyatlanıyor.
